Miloš Timotijević, KARNEVAL U GUČI : SABOR TRUBAČA 1961-2005, ČAČAK, 2005.
 

Izdavac:
LEGENDA, Nemanjina 82/6
Suizdavac:
NARODNI MUZEJ, Cara Dušana 1
Cacak
Recenzenti:
Dr MIROSLAV JOVANOVIC
Dr IVICA TODOROVIC
Lektor:
RADMILA LUCIC
Korektor:
MIRJANA PEROVIC
Prevod rezimea:
VESNA KOVACEVIC
Likovna obrada korica:
DIMITRIJE MILIC
Fotografija na naslovnoj strani:
MARIJA iz Leskovca - foto DRAGAN
TODOROVIC, novinar “Cacanskog glasa”
Fotografije:
Porodica PROTIC iz Guce, Dom kulture Guca, “Cacanski glas”- Cacak
Kompjuterska obrada:
NADA MILOSAVLJEVIC
Štampa:
KVARK, Žica 217/a
Kraljevo
Za štampariju:
DIMITRIJE MILIC
Tiraž:
1000 primeraka
ISBN 86-7784-013-3

Miloš Timotijević, KARNEVAL U GUČI : SABOR TRUBAČA 1961-2005, Čačak, 2005.

Dobro dokumentovana, podsticajna, intrigantna i polemična knjiga, napisana u najboljim tradicijama savremene srpske, evropske i svetske društvene istorije
***
Jasan i plodotvoran multidisciplinarni pristup u obradi teme
***
Dragocen materijal za izučavanje istorije mentaliteta
***
Sveobuhvatna kulturološka studija, usmerena na neposredno „sagledavanje suštine”
***
Osvetljavanje mnogih aspekata aktuelne srpske stvarnosti
***
Nenametljivo, ali odlučno sagledavanje festivala u guči kao jedne vrste modernog dionizijskog rituala, sa istaknutim orgijastičkim karakterom koga karakteriše spajanje pradedovske ideologije drevnog društva, sa savremenom masovnom kulturom

--------------------------------------------------

SADRŽAJ
Predgovor ili zašto pisati? 5
Uvod u ''masovno ludilo'' 13
KORENI 15
HRONIKA SABORA 1961 - 2004 23
PRVA DECENIJA - SPASAVANJE TRADICIJE I STICANJE
POPULARNOSTI  23
DRUGA DECENIJA - NARODNO STVARALAŠTVO
POD PLAŠTOM IDEOLOGIJE  53
TREĆA DECENIJA - DUGI ''POSMRTNI MARŠ''
DRUGU TITU  68
ČETVRTA DECENIJA - NACIONALNA ELITA
''OTKRIVA'' GUČU  100
PETA DECENIJA - RAĐANJE SVETSKOG
KARNEVALA  128
''Prva truba'' Sabora u Guči 1961-2004  149
''Truba publike'' Sabora u Guči 1961-2004  150
Pobednički orkestri 1961-2004  152
''SABOR JE ČUDO'' - MASOVNO OKUPLJANJE U GUČI
KAO KULTUROLOŠKI FENOMEN  154
1 BORBA TRADICIJA  154
KARNEVAL U GUČI
11 Seoska ili komunistička ideologija  154
12 ''Haos'' postkomunizma  171
13 Kič kao nacionalna idelogija  178
2 POLITIČARI, PRINCEZE I ''BOGINJE''  203
3 ''U ČULNOSTI ČOVEKOVOJ JE POREKLO''
- TRUBAČI I NJIHOVA MUZIKA  220
4 ŠATRE - POZORNICE MAŠTE I TELESNOG
BLAŽENSTVA  257
5 EGZOTIKA I EROTIKA  267
6 SUKOB GENERACIJA - PORODIČNI LJUDI I
PIJANA OMLADINA  291
7 ŠARENI VAŠAR  302
8 MAGIČNA MOĆ MEDIJA - FILM I TELEVIZIJA  313
9 STRANCI ''DOMAĆI'' I ONI ''PRAVI''  335
BEZ FAJRONTA  356
SUMMARY  365
Izvori i literatura  373
Izvodi iz recenzija  379
Imenski registar  385
Beleška o autoru  400

-------------------------------------------

RECENZIJE

... Kolega Timotijević se, u rukopisu svoje knjige, bavio fenomenom Sabora u Guči, koji je do sada obrađivana gotovo isključivo kao žurnalistička, kulturološka, etnomuzikološka, sociološka, etnološka ili, ređe, fenomenološka tema. No, svojim radom kolega Timotijević je, nesumnjivo i naučno ubedljivo, pokazao da se o toj temi može (i svakako mora) razmišljati i kao o, u pravom smislu te reči, naučnom istoriografskom problemu prvog reda. Pri tom kolega Timotijević je temu obradio u najboljim tradicijama onog pravca u savremenoj srpskoj, evropskoj i svetskoj istoriografiji koji se naziva društvenom istorijom. Rad kolege Timotijevića karakteriše jasan i plodotvoran multidisciplinarni pristup obradi teme (što i jeste jedan od osnovnih zahteva društvene istorije). Kombinovanjem različitih naučnih postupaka - istoriografskog, etnološkog (pa i etnomuzikološkog), i sociološkog – i uvažavanjem teorijskih polazišta različitih društvenih nauka, Miloš Timotijević je pružio sažetu ali celovitu istoriju Sabora u Guči. Važnost proučavanja fenomena, kakav predstavlja Sabor u Guči, ogleda se pre svega u činjenici da masovna okupljanja u vreme Sabora u Dragačevu zahtevaju kompleksnu analizu kao važan društveni fenomen koji je obeležio (pa i danas obeležava) jedan segment društvenog života u Srbiji. Posmatrajući i analizirajući složenost ovog fenomena kolega Timotijević je uočio niz važnih istoriografskih pitanja, čije proučavanje nam može danas pomoći da potpunije razumemo savremenu istori-ju srpskog društva. Među tim pitanjima u prvi plan se ističe nekoliko. Problem odnosa politike i društva i političkih pritisaka na društveni život uopšte, koji je naročito istaknut kroz analizu odnosa politike prema saborskom okupljanju u Guči - koji se ogledao u širokom opsegu od prvih pritisaka i sumnji do političkih zloupotreba i građenja političkog marketinga na prisutnosti na Saboru. Zatim kao izuzetno važno pitanje koje se generalno vezuje za Sabor, analizirano je obeležavanje i društveno prihvatanje jednog tradicijskog modela (od nekoliko mogućih), koje kako suvereno na primeru Sabora pokazuje kolega Timotijević ima nekoliko dimenzija - od pitanja odnosa prema ruralnim i urbanim tradicijama u srpskom društvu (kao i pitanje vojničkih tradicija), do odnosa i razumevanja ruralnih tradicija na mikroplanu lokalnih seoskih tradicija u Srbiji (zapadna, južna i istočna Srbija), sa njihovim kulturološkim pa i nacionalnim osobenostima. Potom problem mesta koji fenomeni masovnog okupljanja imaju u savremenoj kulturi (shvaćenoj u najširem značenju tog pojma) i što je posebno važno transformaciji tog mesta kroz savremenu istoriju - što je veoma precizno izraženo već samim naslovom rada (...) a posebno municiozno i uspešno analizirano u čitavoj knjizi. Najzad, tu je i niz pitanja važnih za razumevanje onog što se u savremenoj istoriografiji
naziva istorijom svakodnevice (ili šire shvaćeno istorijskom antropologijom) - od problema masovne zabave, odnosa različitih generacija u jednom društvu prema pojedinim društvenim pojavama i fenomenima, preko percepcije kiča u jednom društvu, do pitanja erotizacije društva (i političke manipulacije pitanjima telesnosti u jednom društvu) ili korišćenja slobodnog vremena u jednom društvu. Proučavanje događanja u Guči, kako pokazuje rukopis kolege Timotijevića pruža izuzetno dragocen materijal za izučavanje istorije mentaliteta, kako kolektivnog mentaliteta, tako i mentaliteta pojedinih društvenih grupa (npr. različitih uzrasnih grupa, koje se može ogledati u sučeljavanju "starih" i "novih" saboraša, tj. kroz promenu starosnog uzrasta publike na Saboru, sa porastom njegove popularnosti, što je dovelo do promene odnosa prema zabavi i slobodnom vremenu, prema vrednosti-ma koje se obeležavaju, načinu proslave, pa čak i upotrebi opijata). Svojom analizom fenomena kolega Timotijević je dao izuzetno dragocen prilog za razumevanje većine tih važnih istoriografskih pitanja. Knjiga kolege Timotijevića je istovremeno i specifičan istorijski izvor, precizna hronika jednog fenomena koja budućim istraživačima može pomoći ne samo da se upoznaju sa istorijom Sabora, već i da se upoznaju sa brojnim stavovima o Saboru, sa preciznom hronologijom događanja i sa pregledom osnovnih istorijskih izvora koji svedoče o Saboru, kao i sa potpunim pregledom dosadašnje literature o ovom važnom pitanju.

U Beogradu 2005.
Doc. dr Miroslav Jovanović
Katedra za Opštu savremenu istoriju
Filozofski fakultet u Beogradu

***
Knjiga istoričara Miloša Timotijevića, posvećena Saboru trubača u Guči, predstavlja značajan, interdisciplinarno koncipirani podvig. Naime, možemo primetiti da je naučnoj javnosti u Srbiji upravo nedostajao jedan ovakav rad, koji je istovremeno obiman, dobro dokumentovan i podsticajan, a svakako i intrigantan, polemičan i otvoren. Na veoma jasan, argumentovan i precizan način, M. Timotijević nam predočava mnogobrojne, do sada nepoznate dimenzije festivala u Guči, koji je od jedne vrste seoskog vašara danas prerastao u svojevrstan kulturološki fenomen. Poseban značaj ove studije je u tome što nam ona, na jednom mestu, predstavlja svih 44 dosadašnjih Sabora, ilustrujući nam svaki od njih mnogobrojnim podacima i specifičnim detaljima od značaja za razmatranu pojavu. U svakom slučaju, Timotijevićeva knjiga nije samo u užem smislu istorijska, već, pre svega, sveobuhvatna kulturološka studija, usmerena na neposredno sagledavanje suštine. Upravo ovakav pristup predstavlja novinu i poseban kvalitet, s obzirom da su se dosadašnje interpretacije istorije Sabora trubača u Guči oslanjale ''na perifernu ulogu istorije, koja se može razumeti i kao zanimanje u slobodno vreme, 'lišeno svrhe', kao predmet zabave i uživanja, izostavljajući osnovnu ulogu istorije - proučavanje veze između saznanja prošlosti, odnosa prema sadašnjosti i orijentacije ka budućnosti.'' Timotijević se trudi da, osim neophodne deskripcije, takođe uoči i strukture, odnosno osnovne obrasce na kojima se zasni-va analizirana pojava. U skladu s tim, autor je u realizaciju svog rada, pored uobičajene metodologije istorijske nauke, uključio i čitav niz srodnih disciplina, tako da njegov pristup delom ulazi i u okvire etnološko-antropološke nauke, dajući značajan doprinos savremenim proučavanjima kulturnih manifestacija i fenomena, proizašlih iz narodne tradicije, koji su se transformisali u specifične izraze masovne kulture. Posebnu pažnju Timotijević je posvetio dnevnoj i periodičnoj štampi, koja je poslužila kao osnovni izvor za izučavanje istorije Sabora, i koja, u Timotijevićevom radu, igra ulogu jedne vrste etnografske građe, s obzirom na izrazito lične, doživljene i specifične interpretacije Sabora trubača u Guči, karakteristične za najveći broj navođenih učesnika. Drugim rečima, u kontekstu Timotijevićeve studije, ovi citirani učesnici i komentatori igraju ulogu jedne vrste reprezentativnih kazivača (u kontekstu etnoloških radova). Prema tome, ova studija ima veliki značaj i za etnologiju, jer autorova istraživanja osvetljavaju mnoge aspekte aktuelne srpske stvarnosti, predočavajući nam jedno specifično - do sada nepoznato (i naučnim istraživanjima neodgonetnuto) - lice savremenih izraza srpske narodne tradicije. Autor nam detaljno predočava način na koji se kroz sadržaj i političku simboliku Sabora u Guči ''preslikavala istorijska realnost Srbije u prethodnih pola veka''. Timotijević u svom radu takođe prepoznaje i mnoge protagoniste masovne kulture karakteristične za Srbiju tokom poslednjeg perioda - od ''sponzoruša'' do ''jakih fa